محمد تقي جعفري

307

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )

مقايسهء نابجائى است كه برخى از مكتبهاى روانشناسى امروزى براى تفسير « من » انجام مىدهند . دليل بطلان مقايسهء مزبور اينست كه : اولا - درون سيب داراى يك جزء يا يك فعاليت آگاهانه اى نيست كه مديريت مجموع اجزاء سيب را به عهده بگيرد ، در صورتى كه انسان در درون خود داراى عامل مديريت آگاهانه است كه انكار آن . جز نيهيليستى چيز ديگرى نيست . ثانياً - ما مىتوانيم مجموع اجزاء برونى و مادى را براى بررسى مطرح نمائيم ، اين بررسى كننده بدون ترديد يك جزء مادى از مجموع اجزاى ما نيست زيرا دست نمىتواند در بارهء چشم و رابطه آن با مغز و ديگر اجزاى بدن بررسى نمايد . ممكن است گفته شود : اين بررسى كننده يكى از فعاليتهاى مغزى ما است ، مانند انديشه و تعقل . اين مطلب درست است ، ولى در آن هنگام كه اجزاء و فعاليتهاى درونى خود را براى بررسى مطرح مىكنيم ، اين بررسى كننده چيست اگر گفته شود . يكى از فعاليتهاى مغزى ما است . اين پاسخ صحيح نيست ، زيرا فرض اينست كه ما همهء اجزاء و فعاليتهاى درونى خود را مطرح كرده‌ايم و هر گونه فعاليتهاى مغزى تحت بررسى و مقايسه قرار گرفته است ، لذا هيچ يك از آنها نمىتواند بعنوان بررسى كننده و داور از موقعيت خود كه شبيه به شخص مورد محاكمه است ، كنار رفته و موقعيت دادستانى برخود بگيرد . باز ممكن است گفته شود : يكى از فعاليتهاى بسيار ظريف و رشد يافتهء مغزى است كه با نظر به اصول و قوانين اندوخته شده ، اين كار بررسى و داورى را به عهده مىگيرد . اين احتمال هم صحيح نيست ، زيرا ما مىتوانيم شاهد يك بررسى و داورى بالاترى در درون خود باشيم كه هرگز احتمال مزبور نمىتواند آن را توجيه نمايد و آن بررسى و داورى بدين شكل است كه همهء موجوديت درونى را يك طرف و آن فعاليت ظريف و رشد يافته را در طرف ديگر قرار داده به بررسى اين مسئله مىپردازيم كه آيا فعاليت ظريف